Episode Transcript
[00:00:00] Sevgili Tiranos takipçileri, İznik konsili serimizin 3. bölümünde İmparator Konstantin ve ilk evrensel konsil çağrısı hakkında konuşmuştuk.
[00:00:11] Bu bölümümüzde ise konsilin özellikle seyri, tanrısal gerçek üzerine çetin müzakereler hakkında konuşacağız. Konsilin asıl gündemi en başından belliydi.
[00:00:24] İsa Mesih'in tanrılığı meselesi.
[00:00:28] Tartışmanın fitilini ateşleyen kişi olarak Arius görüşlerini savunmak üzere söz aldı. Bu an tarihin belki de en dramatik tartışmalarından birine sahne olacaktı.
[00:00:41] Arius tüm dikkatleri üzerinde toplayarak kendi düşüncesini bir kez daha bu yüksek meclisin önünde dile getirdi. Tanrı tektir, ezelî ve ebedîdir.
[00:00:53] Oğul İsa Mesih ise Tanrı'nın oğludur ama babayla aynı ezeliyete sahip, Değildir. Baba, oğlu zamanın başlangıcında yaratmıştır. Dolayısıyla oğul Tanrı'ya benzer, ilahi nitelikler taşır ama tam anlamıyla Tanrı değildir.
[00:01:16] Bu sözler salonda soğuk bir rüzgâr estirmiş olmalı ki anlatılanlara göre bazı psikoposlar Arius konuşurken kulaklarını tıkamış, duydukları karşısında dehşete kapılmışlardı.
[00:01:32] Çünkü Arius'un söyledikleri Hristiyanların o zamana dek öğrettiği ve iman ettiği şeylere taban tabana zıttı.
[00:01:41] Arius, oğul yaratılmıştır diyordu. Oysa Hristiyan geleneğinde İsa Mesih yaratıcı olarak yüceltiliyordu.
[00:01:51] Arius, bir zaman vardı ki oğul yoktu diyordu.
[00:01:55] Oysa İncil'deki ilk satırlarda İsa için başlangıçta Tanrı'yla birlikteydi yazıyordu. Kısacası Arius birçoklarına göre Tanrı'nın oğlunu alçaltıyor, onu ilahilik mertebesinden aşağı çekiyordu.
[00:02:14] Arius'un ardından onun bu görüşlerine şiddetle karşı çıkan psikoposlar söz aldı.
[00:02:21] Özellikle İskenderiyeli Aleksandros ve yanında getirdiği genç diyakoz Atanasius, Arius'un tezlerine karşı sağlam teolojik argümanlar öne sürdüler.
[00:02:35] İsa Mesih tanrı değilse biz kimiz diye soruyorlardı.
[00:02:40] Biz kime tapıyoruz o halde? Bir yaratığa mı?
[00:02:44] İsa'nın kendisi beni gören babayı görmüştür demişti.
[00:02:49] Kendisini Tanrı ile bir tutan bu sözler Yuhanna 14.9'da geçer, Arius'un öğretileriyle nasıl bağdaştırılabilirdi?
[00:03:00] Havarilerden Thomas'ın dirilmiş İsa'ya Rabbim ve Tanrım Yuhanna 20-28'de geçer bu ayet, diye hitap ettiği hatırlatıldı.
[00:03:12] Eğer İsa gerçekten Tanrı değilse, havariler nasıl böyle konuşabilirlerdi?
[00:03:19] Kilisenin asırlardır süregelen duası, baba-oğul ve kutsal ruh adına diye başlıyordu.
[00:03:27] Bu bile Hristiyanların üçlü birlik inancını fiilen benimsediğini gösteriyordu.
[00:03:34] Tartışmanın belki de en can alıcı noktası kurtuluş inancı üzerinden yapıldı.
[00:03:40] Sadece Tanrı insanlığı kurtarabilir.
[00:03:44] İsa Tanrı değilse bize nasıl tam kurtuluş sağlayacak?
[00:03:49] Eğer oğul yaratılmış ise, Yaratıcıyla yaratılan arasında sonsuz bir uçurum vardır. O uçurumu kim kapatacak?
[00:03:59] Bu soru soruldu.
[00:04:02] Bu argümanlar Solon'daki büyük çoğunluğun da hissiyatını yansıtıyordu.
[00:04:09] Arius ve birkaç yandaşının dışında kalanlar, kilisenin öz inancının Arius'un görüşleriyle asla bağdaşmadığı konusunda hemfikirlerdi.
[00:04:21] Ancak Arius'un iddialarını çürütmek için sadece kutsal metinleri anmak yetmezdi.
[00:04:27] Aynı zamanda onun tezini açıkça yanlışlayan ve doğrusunu net biçimde ifade eden bir dil birliğine varmak gerekiyordu.
[00:04:38] Konsil'in belki de en önemli tartışması bu doğru ifadeyi bulma çabasıydı.
[00:04:44] Hangi kelime İsa'nın babayla ilişkisini en doğru şekilde anlatacaktı?
[00:04:49] İşte bu noktada İznik konseli Hristiyan ilahiyatına damgasını vuracak bir terimi tarih sahnesine çıkardı.
[00:04:58] Homoisos, Yunanca bu kelime aynı özden, aynı cevherden demek. Yani İsa Mesih'in baba tanrıyla aynı özden olduğunu, tanrının özü ne ise oğlun özünün de o olduğunu ifade ediyordu. Bugün Türkçe'de sıkça duyduğumuz özde bir ifadesi tam da bunun karşılığıdır.
[00:05:22] Aslında bu terim kutsal kitapta doğrudan geçmiyordu ve bazı psikoposlar başlangıçta bu kavramı kullanmaya mesafeli yaklaştı.
[00:05:33] Fakat Arius'un anlayışını keskin bir şekilde reddetmek ve Mesih'in tanrılığını vurgulamak için başka çare yok gibiydi. En nihayetinde, belki de Konstantin'in de teşviğiyle bazı tarihçiler, Homüisyoz terimini bizzat Konstantin'in önerdiğini belirtir, bu ifade üzerinde birleşildi. Artık İznik'te toplanan kilise dünyaya şu mesajı verecekti. İsa Mesih Tanrı'nın oğludur ve babayla aynı özdendir. Ezelidir, yaratılmamıştır.
[00:06:09] Bu Hristiyan tarihinin belki de en önemli cümlelerinden biriydi.
[00:06:14] İznik inanç bildirgesi, birlikte yazılan iman beyanı, konsilin en somut ve kalıcı sonucu üzerinde uzlaşılan bir iman bildirgesi oldu. Bu bildirge tarih boyunca İznik kredosu veya İznik inanç bildirisi olarak anılacaktır.
[00:06:35] Psikoposlar günler süren müzakerelerin sonunda bu metni kaleme aldılar. Her bir cümlesi özenle seçilen bu bildirge Hristiyan inancının özünü ortaya koyarken aynı zamanda Arius'un öğretilerini reddeden ifadelere yer veriyordu.
[00:06:54] İznik inanç bildirgesinde ana hatlarıyla şunlar ilan edildi.
[00:06:59] Tek bir Tanrı'ya, babaya iman edildiği vurgulandı.
[00:07:04] O her şeyin yaratıcısıydı, görünür ve görünmez tüm âlemlerin Rabbiydi. İsa Mesih'in Tanrı'nın biricik oğlu olduğu kabul edildi.
[00:07:16] Bu oğlun babadan doğma, tanrıdan tanrı, ışıktan ışık, gerçek tanrıdan gerçek tanrı olduğu belirtildi. Bu sözlerle İsa'nın hakikaten tanrı olduğu, ışıktan ışığa misali babadan geldiği ama babayla aynı yücelikte olduğu ifade edildi.
[00:07:37] doğrulmuş, yaratılmamış ifadesi eklendi.
[00:07:42] Böylece İsa'nın Tanrı'dan çıktığı fakat bir yaratık olmadığı ezelden beri Tanrı'nın oğlu olduğu açıkça dile getirildi. Ve en kritik vurgu olarak babayla aynı özden gelen ifadesi kullanıldı.
[00:07:59] Bu ifade konsilin mihenk taşıydı. oğlun babayla özde bir olduğunu, aralarında össel bir fark olmadığını beyan ediyordu.
[00:08:11] Ardından Mesih'in dünyadaki kurtarıcı misyonu dile getirildi.
[00:08:17] İnsanların kurtuluşu için gökten indiği, beden alıp insan olduğu belirtildi.
[00:08:23] Bununla İsa'nın yalnız Tanrı olarak kalmayıp insanlığı kurtarmak için insan doğasını da üstlendiği vurgulandı. Çarmıha gerildiği, acı çekip öldüğü ve üçüncü gün dirildiği inancı teyit edildi.
[00:08:40] Bu Hristiyanlığın temel kurtuluş hikayesiydi ve imanın merkezinde yer alıyordu.
[00:08:47] Göğe yükseldiği ve tekrar geleceği de bildirgede yer aldı. Mesih'in yeniden gelişi, erken dönem Hristiyan inancının önemli bir parçasıydı ve İznik de bu inançta onaylanmış oldu.
[00:09:02] Son olarak kutsal ruha iman edildiği ifade edildi. 325'teki metinde kutsal ruh hakkında detaylı açıklama yer almıyordu.
[00:09:12] Sadece varlığına iman beyan ediliyordu.
[00:09:15] Bu kısım yaklaşık yarım asır sonra İstanbul'daki ikinci ekümenik konsilde genişletilecek ve kutsal ruhun da tanrı olduğu net biçimde açıklanacaktı.
[00:09:28] Bu bildirgenin satır aralarında Arius'un tüm itiraz noktaları tek tek çürütülüyordu.
[00:09:37] Mesela Arius'un ''Oğul babanın aynı özünden değildir.'' ifadesi ''aynı özden'' diyerek cevap verildi.
[00:09:47] Arius, oğul yaratılmıştır demişti, bildirge yaratılmamış, doğurulmuş diyerek karşı çıktı.
[00:09:56] Böylelikle İznik konsili Hristiyan imanının özünü yetkili bir ağızdan tanımlamış oldu. Bu inanç bildirisi zamanla kiliselerdeki ibadetlerde herkesin ayağa kalkıp bir ağızdan okuduğu iman duası haline gelecekti.
[00:10:15] İlk defa böylesine kapsamlı ve üzerinde uzlaşılmış bir metin ortaya çıkıyor, Hristiyanlığın neye inandığı tüm açıklığıyla ilan ediliyordu.
[00:10:27] Konsilde hazır bulunan piskoposların ezici çoğunluğu hazırlanan bu bildirgeyi imzaladı.
[00:10:33] Bu ortak imza kilisenin birliğinin de bir sembolüydü. Ancak herkes ikna olmamıştı.
[00:10:40] Arius ve öğretilerine sadık kalan birkaç piskopos metne imza atmayı reddettiler.
[00:10:47] Onlar için bu ifadeler kendi inançlarına ters düşüyordu.
[00:10:52] Ne kadar ikna edilmeye çalışıldılarsa da kararlarından dönmediler.
[00:10:57] Sonuçta azınlıkta kaldılar ve büyük bir yenilgiye uğradıkları açıktı. Konsilin son oturumlarında bu inanç bildirgesine katılmayanlar hakkında ne yapılacağı da gündeme geldi.
[00:11:12] İznik konseli serimizin 4. bölümünün sonuna geldik. Beğenmeyi, yorum yapmayı ve bildirimleri açmayı unutmayın.
[00:11:21] Sorularınız varsa videonun altına lütfen sorularınızı yazmayı ve serinin bir sonraki bölümünü kaçırmamak için bildirimlerini açmayı unutmayın.
